Od kilkudziesięciu lat Europejczycy naśmiewają się z Amerykanów, że ci nie potrafią jeździć samochodami z “prawdziwą skrzynią biegów”. Niektórzy idą nawet dalej twierdząc, że Amerykanie używają automatów, bo są za głupi na obsłużenie manualnej skrzyni. To prawda, że nauczenie się obsługi manualnej skrzyni biegów jest trudne.

Prawdą jest jednak również to, że automatem też trzeba umieć jeździć i w tym właśnie artykule przedstawię poszczególne tryby pracy automatycznej skrzyni biegów.

automatyczna skrzynia biegow między siedzeniami
 
automatyczna skrzynia biegow przy kierownicy

Zanim przejdę do opisu chciałbym zwrócić Waszą uwagę na fakt, że dźwignie zmiany biegów w automatycznych skrzyniach montowane mogą być w dwóch miejscach. W wielu samochodach produkowanych w USA dźwignia zmiany biegów znajduje się przy kierownicy. W takim przypadku, aby wybrać dany tryb pracy należy pociągnąć dźwignię do siebie i ustawić ją w odpowiedniej pozycji. Następnie sprężyna powinna odciągnąć dźwignię od kierowcy i zablokować ją w odpowiednim położeniu.

W przypadku większości aut japońskich i europejskich, dźwignia zmiany biegów montowana jest zwykle między siedzeniem kierowcy i pasażera. Wówczas zmiany trybu pracy dokonuje się po naciśnięciu kciukiem przycisku zwalniającego zabezpieczenie.

Oprócz zabezpieczeń zapobiegających przypadkowej zmianie biegów, o których mowa powyżej, we wszystkich automatycznych skrzyniach biegów sprzedawanych na rynku amerykańskich od roku 1965, biegi muszą być umieszczone w kolejności P - R - N - D - L. Zapobiega to pomyleniu trybu jazdy do tyłu, z trybem jazdy do przodu (R vs D). Dodatkowo, praktycznie wszystkie nowoczesne samochody wyświetlają na desce rozdzielczej aktualnie wybrany tryb pracy.

automatyczna skrzynia biegów a deska rozdzielcza
Deska rozdzielcza Lexusa IS200SE
Lexus Owners Club UK »


Tryby pracy

W artykule tym będziemy mówić o wyborze trybu pracy automatycznej skrzyni biegów, a nie o wyborze biegu. Jak sama nazwa wskazuje, automatyczna skrzynia biegów zdejmuje z nas obowiązek wyboru biegu. Interesuje nas jedynie efekt działania tego typu skrzyni, tzn. czy chcemy jechać do przodu, do tyłu, po śniegu, etc. Mówiąc krótko - tryb pracy.

Oczywiście podobnie jak w każdej innej skrzyni biegów, tak samo w automatycznej znajdują się “biegi”. Najczęściej spotykane są automaty czterobiegowe, chociaż ogólna zasada mówi, że im szybszy, droższy, bardziej luksusowy i sportowy samochód, tym biegów jest więcej.

Niezależnie jednak od ilości przełożeń, tryby pracy większości automatycznych skrzyni biegów to:
 

  • P (PARK) - czyli tryb parkowania. W tym trybie pracy skrzynia biegów spięta jest z kołami i zablokowana specjalnym bolcem, dzięki czemu napędzane koła samochodu są unieruchomione. Jest to tryb wykorzystywany podczas postoju pojazdu, chociaż producenci aut zalecają dodatkowo używanie hamulca ręcznego - dzięki temu połączeniu w autach FWD przednie koła zablokowane są przy pomocy skrzyni biegów, a tylne koła przy pomocy hamulca ręcznego. Przyjęło się również, że pozycja PARK jest jedną z dwóch pozycją, w której można uruchomić samochód z automatyczną skrzynia biegów. Ponadto, auta sprzedawane w USA są zwykle wyposażone w blokadę uniemożliwiającą przejście z pozycji PARK na inną bez trzymania naciśniętego hamulca nożnego.

    •  

  • R (REVERSE) - czyli tryb cofania. Pozwala na cofanie pojazdu. Tak samo jak w manualnych skrzyniach biegów, nie zaleca się wybierania wstecznego biegu podczas gdy samochód porusza się jeszcze do przodu. Idealnie wykonana zmiana trybu pracy na R wymaga kompletnego zatrzymania się i naciśnięcia hamulca nożnego.

    •  

  • N (NEUTRAL) - czyli bieg jałowy. Jest to odpowiednik luzu w ręcznej skrzyni biegów. Po jego wybraniu, napędzane koła pojazdu odłączane są od silnika pozwalając na holowanie, jazdę na luzie, etc. Jest to jeden z dwóch trybów, w których możliwe jest uruchomienie samochodu wyposażonego w automat.

    •  

  • D (DRIVE) - czyli jazda do przodu. W tym trybie po dodaniu gazu samochód przemieszcza się do przodu i wraz ze wzrostem prędkości biegi zmieniają się na wyższe. Jest to najczęściej używany tryb pracy. Ciekawostką jest to, że gdy wybierzemy tryb D na postoju auto samo zacznie powoli poruszać się do przodu. Analogicznie do wrzucenia 1 w aucie z ręczną skrzynią biegów i puszczenia sprzęgła. Ponadto, zatrzymując się przed skrzyżowaniem nie musimy zmieniać “biegu” na inny niż D. Wystarczy, że będziemy przez cały czas trzymać nogę na hamulcu - auto będzie posłusznie stało.

    •  

  • 1, 2, 3, L - czyli blokada n biegu. Tryb ten pozwala na jazdę w trudnym terenie takim jak błoto, śnieg, jazda pod stromą górkę, jazda z górki, etc. Jest to blokada konkretnego biegu - skrzynia biegów nie przełącza automatycznie biegów na wyższe lub niższe (zobacz komentarz) nawet gdy obroty wskazują na to, że powinna.

 

Powyższe informacje odnoszą się jedynie do najprostszych automatycznych skrzyń biegów. W obecnej erze komputerów automaty wyposażane są w dodatkowe tryby do jazdy zimowej, sportowej, jazdy ekonomicznej… Ponadto nowoczesne automatyczne skrzynie są w stanie uczyć się stylu jazdy kierowcy. Jeżeli zwykle jeździsz dynamicznie, komputer będzie chętniej dobierał niższe biegi. Jeżeli lubisz wolne obroty, skrzynia biegów również dostosuje się do takiego sposobu jazdy.

Reasumując, zachęcam do przestudiowania instrukcji obsługi samochodu, w celu dokładnego zapoznania się z możliwościami swojej automatycznej skrzyni biegów.